Święty Grzegorz Wielki: Wielki Papież i Odnowiciel Kościoła

Młodość w cieniu ruin Imperium i rewolucyjna decyzja

Gdy szczegółowo analizujemy życiorys świętego Grzegorza Wielkiego, od razu dostrzegamy postać nietuzinkową, łączącą genialny zmysł organizacyjny z głębokim mistycyzmem. Urodzony około 540 roku w zamożnej i wpływowej rzymskiej rodzinie senatorskiej Anicjuszów, od dziecka był świadkiem upadku antycznego świata. W jego domu rodzinnym pielęgnowano nie tylko wartości patriotyczne, ale i głęboką wiarę – jego matka, Sylwia, oraz ciotki Tarsyla i Aemiliana również zostały uznane za święte. Młody Grzegorz odebrał staranne wykształcenie prawnicze i polityczne, co sprawiło, że mając zaledwie trzydzieści lat, objął najwyższy urząd cywilny w mieście – stał się prefektem Rzymu (Praefectus Urbi).

Mimo osiągnięcia szczytów władzy państwowej jego dusza odczuwała głęboki niedosyt. Po śmierci ojca podjął decyzję, która zszokowała ówczesną elitę: zrezygnował ze stanowiska, rozdał ogromny majątek ubogim, a rodzinną posiadłość na wzgórzu Celius przekształcił w klasztor pod wezwaniem świętego Andrzeja. Zamiast jedwabnych szat założył szorstki habit benedyktyński, pragnąc spędzić resztę życia w ukryciu, na modlitwie i surowej ascezie.

Dyplomata w Konstantynopolu i dramatyczny wybór na papieża

Spokój monastyczny nie trwał jednak długo. Mądrość i wykształcenie kazały Kościołowi upomnieć się o zdolnego mnicha. Papież Pelagiusz II wyświęcił go na diakona i wysłał jako swojego posła (apokryzjusza) na dwór cesarski do Konstantynopola. Grzegorz spędził tam kilka lat, ustrzegłszy się dworskich intryg i nieustannie tęskniąc za ciszą klasztornej celi.

Gdy w 589 roku powrócił do Rzymu, miasto dotknął kataklizm. Wylewy Tybru zniszczyły zapasy żywności, a w ślad za powodzią nadeszła straszliwa dżuma. Kiedy na morowe powietrze zmarł papież Pelagiusz II, duchowieństwo i lud Rzymu jednomyślnie wskazali Grzegorza jako jedynego człowieka zdolnego uratować miasto. Aby pojąć, kim był święty Grzegorz I Wielki w oczach swoich współczesnych, wystarczy wspomnieć, że sam błagał cesarza o niezatwierdzanie tego wyboru i próbował uciec z miasta w koszu kupieckim. Ostatecznie uległ woli wiernych i 3 września 590 roku przyjął sakrę biskupią. Jedną z jego pierwszych decyzji było zorganizowanie błagalnej procesji pokutnej przez ulice wymierającego Rzymu. Legenda głosi, że gdy procesja mijała mauzoleum Hadriana, nad budowlą ukazał się Archanioł Michał chowający zakrwawiony miecz do pochwy, co było znakiem zakończenia epidemii.

Wszechstronne reformy świętego Grzegorza Wielkiego i ewangelizacja Europy

Jako biskup Rzymu wykazuje niezwykłą aktywność na każdym polu. Kompleksowe reformy świętego Grzegorza Wielkiego przekształciły instytucję papieską w sprawnie zarządzaną i sprawiedliwą strukturę. Zreorganizował posiadłości ziemskie Kościoła (Patrimonium Sancti Petri), a dochody z nich przeznaczył na regularne dożywianie głodujących mieszkańców, wykup jeńców z rąk barbarzyńców oraz budowę szpitali. Gdy wojska Longobardów stanęły pod murami Rzymu, a cesarski namiestnik zrezygnował z obrony, Grzegorz osobiście wyszedł na spotkanie najeźdźcom, wynegocjował pokój i uratował miasto przed rzezią.

Niezwykłym wyrazem jego dalekowzroczności była decyzja o wysłaniu w 596 roku grupy czterdziestu mnichów na czele ze świętym Augustynem z Canterbury na Wyspy Brytyjskie. Misja ta doprowadziła do pokojowego nawrócenia Anglo-Sasów i położyła podwaliny pod chrześcijańską kulturę w pogańskiej dotąd części Europy. W przeciwieństwie do patriarchalnych władców tamtych czasów, Grzegorz odrzucił pyszne tytuły i jako pierwszy papież zaczął określać samego siebie mianem Servus Servorum Dei – „Sługa Sług Bożych”.

Liturgia, chorał gregoriański a święty Grzegorz – spuścizna wieków

Wspominając o osiągnięciach tego wybitnego Biskupa Rzymu, nie sposób pominąć jego ogromnego wpływu na kulturę i kult boży. Często w historii muzyki analizuje się, jak relacja, którą tworzą chorał gregoriański a święty Grzegorz, wpłynęła na tradycję liturgiczną. Choć jednolicie brzmiący śpiew jednogłosowy rozwijał się przez stulecia, to właśnie Grzegorz dokonał zebrania, uporządkowania i skodyfikowania tradycyjnych śpiewów Kościoła oraz założył słynną Schola Cantorum – szkołę kształcącą śpiewaków liturgicznych.

Doświadczenia duszpasterskie i duchowe zawarł w genialnych pismach teologicznych, takich jak Księga reguły pasterskiej (Regula Pastoralis), która przez wieki stanowiła elementarz dla biskupa i kapłana, czy Dialogi, opisujące życie włoskich świętych, w tym świętego Benedykta z Nursji. Zastanawiając się nad tym, czego patronem jest święty Grzegorz Wielki, łatwo zrozumieć, dlaczego do dziś chronią się pod jego opiekę muzycy, nauczyciele i studenci – jego całe życie było przecież syntezą piękna, nauki i absolutnego oddania służbie drugiemu człowiekowi. Zmarł wycieńczony chorobami i surową ascezą 12 marca 604 roku, pozostawiając po sobie Kościół odnowiony, silny i otwarty na nowe ludy.