Święty Jan XXIII, papież dobroci i przełomu
📌 Wizytówka Świętego
Wspomnienie liturgiczne: 11 października
Patronat: Papieży, Ojców Soborowych, światowego pokoju, życzliwości, wojskowych i kapelanów, a także włoskiego miasta Omegna.
Atrybuty: Strój papieski (tiara, stuła, paliusz), uśmiechnięte oblicze, księga dokumentów Soboru Watykańskiego II, encyklika Pacem in terris.
Epoka / Miejsce: XX wiek (1881–1963) / Włochy, Bułgaria, Turcja, Francja, Watykan.
Od chłopskiego domu w Sotto il Monte po stolicę Piotrową
11 października 1962 roku papież Jan XXIII otworzył obradujący w Rzymie Sobór Watykański II, a wieczorem powitał zgromadzone na Placu Świętego Piotra tłumy słynną, improwizowaną „mową o księżycu”, prosząc, by wierni po powrocie do domów przytulili swoje dzieci i powiedzieli im, że to uścisk od papieża. Niezwykła prostota tego gestu uosabiała całe życie wiejskiego chłopca z Lombardii, który dzięki autentyczności i łagodności zdobył serca wiernych na całym świecie. Jego droga do kapłaństwa i na Tron Piotrowy była świadectwem bezgranicznego zaufania Opatrzności Bożej.
Dzieciństwo w Lombardii i pierwsze lata kapłańskiej drogi
Angelo Giuseppe Roncalli urodził się 25 listopada 1881 roku w małej wiosce Sotto il Monte koło Bergamo jako czwarte z dwanaściorga dzieci w ubogiej rodzinie rolników dzierżawiących ziemię. Od najmłodszych lat wychowywał się w atmosferze głębokiej tradycyjnej pobożności, wspierany przez wuja Zaverio, który stał się jego pierwszym ojcem duchowym. Wcześnie odkrył w sobie powołanie do służby Bożej, co zaprowadziło go do seminarium w Bergamo, a następnie do Rzymu, gdzie w 1904 roku przyjął święcenia kapłańskie.
Wkrótce po święceniach został osobistym sekretarzem światłego biskupa Bergamo, Giacomo Radini-Tedeschiego. U jego boku młody ks. Roncalli poznawał realia społeczne przełomu wieków, angażując się w sprawę praw robotniczych oraz posługę pośród najuboższych. Podczas I wojny światowej służył na froncie jako sierżant korpusu medycznego oraz kapelan wojskowy w szpitalach polowych, bezpośrednio stykając się z ludzkim cierpieniem i traumą wojenną.
Tajny wysłannik w Bułgarii i ratowanie ludzi w mrokach wojny
Gdy po wojnie rozwinął działalność na rzecz Dzieła Rozkrzewiania Wiary, papież Pius XI mianował go w 1925 roku arcybiskupem i wysłał z misją dyplomatyczną do Bułgarii, a następnie do Turcji i Grecji. Posługa w krajach zdominowanych przez prawosławie i islam wymagała ogromnego wyczucia, pokory i szacunku dla odmiennych kultur. Arcybiskup Roncalli zyskał powszechny szacunek jako człowiek dialektu i mostów, a nie podziałów.
W trakcie II wojny światowej, przebywając w Stambule, prowadził dyskretną, lecz wysoce skuteczną akcję ratowania Żydów przed zagładą. Wystawiał tysiące fałszywych zaświadczeń o chrzcie, umożliwiając ucieczkę uchodźcom z Europy Środkowej do Palestyny. Po zakończeniu wojny został mianowany nuncjuszem apostolskim w Paryżu, gdzie z powodzeniem łagodził skomplikowane napięcia polityczno-kościelne powojennej Francji, a w 1953 roku objął urząd patriarchy Wenecji.
Od patriarchatu w Wenecji do soborowej odnowy Kościoła
Kiedy po śmierci Piusa XII w październiku 1958 roku 77-letni kardynał Roncalli został wybrany na papieża i przyjął imię Jan XXIII, większość obserwatorów spodziewała się krótkiego, zachowawczego pontyfikatu przejściowego. Tymczasem nowy Ojciec Święty niemal natychmiast przełamał dotychczasowe schematy. Wychodził z Watykanu, by odwiedzać chorych w rzymskich szpitalach oraz więźniów w zakładzie Regina Coeli, wprowadzając do papieskiej posługi niespotykane wcześniej ciepło.
Najważniejszą decyzją jego pontyfikatu było zwołanie Soboru Watykańskiego II, którego zadaniem miało być aggiornamento – odnowienie i dostosowanie języka przekazu Ewangelii do wyzwań współczesnego świata. Papież dążył do jedności chrześcijan i otwarcia Kościoła na dialog. Tuż przed śmiercią wydał historyczną encyklikę Pacem in terris, skierowaną do wszystkich ludzi dobrej woli, apelując o pokój w szczytowym momencie zimnej wojny. Jan XXIII zmarł 3 czerwca 1963 roku, a cała jego droga życiowa pozostała wzorem łagodności i głębokiego pokoju serca.
Czy wiesz, że…
podczas kryzysu kubańskiego w październiku 1962 roku, gdy USA i ZSRR groziły sobie atakiem jądrowym, Jan XXIII wygłosił specjalne orędzie radiowe wzywające do opamiętania? Przywódcy obydwu mocarstw – John F. Kennedy i Nikita Chruszczow – posłuchali apelu papieża. Chruszczow wstrzymał kurs statków płynących na Kubę i po raz pierwszy w historii radziecki dyktator przesłał do Watykanu prywatne depesze z podziękowaniami za wkład w uratowanie pokoju.