Święty Hieronim ze Stridonu: Porywczy Geniusz i Ojciec Wulgaty

Młodość w Rzymie, gorąca krew i ucieczka na pustynię

Święty Hieronim urodził się około 347 roku w Stridonie, miasteczku leżącym na pograniczu dzisiejszej Słowenii i Chorwacji, w zamożnej rodzinie chrześcijańskiej. Młody Hieronim został wysłany na nauki do Rzymu, gdzie pod okiem znakomitego gramatyka Donata zachłysnął się literaturą klasyczną, retoryką oraz barwnym życiem stolicy imperium. Posiadał wręcz niespotykany dar do języków obcych, ale również trudny, porywczy i niezwykle wrażliwy charakter.

Chociaż przyjęcie chrztu w wieku dojrzałym otworzyło nowy rozdział w jego życiu, młody erudyta szybko zorientował się, że kariera urzędnicza i światowe zaszczyty nie dadzą mu upragnionego pokoju serca. W poszukiwaniu prawdy udał się na pustynię Chalkis na wschód od Antiochii. Surowy post, samotność i modlitwa w palącym słońcu Syrii miały poskromić jego naturę i pokusy cielesne. To właśnie w tym pustynnym odosobnieniu podjął decyzję, która zdefiniowała całe jego życie – zaczął uczyć się trudnego języka hebrajskiego od nawróconego rabina. Jak sam po latach wspominał, wyczerpująca nauka skomplikowanego alfabetu była dla niego najlepszą tarczą przed pokusami.

Genialne dzieło życia – łaciński przekład Biblii

Po powrocie z pustyni i przyjęciu święceń kapłańskich Hieronim trafił do Rzymu, gdzie papież Damazy I uczynił go swoim osobistym sekretarzem. Papież powierzył mu niezwykle odpowiedzialne zadanie: ujednolicenie i poprawienie dotychczasowych, często bardzo niedokładnych łacińskich przekładów Nowego Testamentu. Po śmierci swojego protektora Hieronim opuścił opływający w dostatki Rzym i udał się do Ziemi Świętej, osiadając na stałe w Betlejem, tuż obok Groty Narodzenia Pańskiego.

To w tej betlejemskiej jaskini narodziła się Wulgata – przełomowy przekład Biblii świętego Hieronima, który na niemal półtora tysiąca lat stał się oficjalnym tekstem Kościoła zachodniego. Hieronim dokonał czegoś absolutnie pionierskiego: zamiast tłumaczyć Stary Testament z greckiej Septuaginty, postanowił przełożyć go bezpośrednio z oryginalnego języka hebrajskiego i aramejskiego. Pracował dzień i noc przy nikłym świetle oliwnej lampki, konsultując każdy szczegół z żydowskimi uczonymi. Jako wybitny znawca tekstów i doktor Kościoła święty Hieronim zaszczepił w chrześcijaństwie zasadę, że nieznajomość Pisma Świętego jest w rzeczywistości nieznajomością samego Chrystusa.

Dzika bestia i pokorny sercem – krążące legendy

Tradycja chrześcijańska przekazała nam liczne opowieści o jego naukowym zacięciu, ale również o niezwykłej przemianie wewnętrznej. Jedną z najbardziej znanych i poruszających historii jest legenda znana jako święty Hieronim i lew – historia pełna głębokiej symboliki duchowej. Według opowieści spisanej w średniowieczu, do klasztoru w Betlejem kulejąc podszedł groźny król zwierząt. Podczas gdy wszyscy mnisi uciekli w przerażeniu, Hieronim spokojnie podszedł do lwa, zauważył wbity w jego łapę ostry cierń, delikatnie go wyciągnął i opatrzył ranę. Dzikie zwierzę, w odruchu wdzięczności, miało stać się odtąd jego wiernym towarzyszem i stróżem klasztornego osiołka.

I choć współcześni historycy dopatrują się w opowieści o lwie pięknej metafory poskromienia porywczego charakteru uczonego przez łaskę Bożą, motyw ten na stałe wrósł w sztukę i ikonografię. Artyści tacy jak Dürer, Caravaggio czy Tycjan niemal zawsze przedstawiali świętego Hieronima w towarzystwie oswojonego lwa, pochylonego nad Pismem Świętym oraz z kamieniem w dłoni, którym bił się w piersi w odruchu żalu za swoje grzechy.

Niezłomny obrońca prawdy i wielkie dziedzictwo

Hieronim nie bał się wchodzić w gorące spory teologiczne. Jego listy polemiczne napisane były błyskotliwą, ale też bezpardonową łaciną – potrafił surowo skrytykować każdego, kto według niego naruszał czystość wiary. Korespondował z najwybitniejszymi umysłami epoki, w tym ze świętym Augustynem ze Hippony, z którym prowadził pasjonujące i momentami burzliwe debaty na temat tłumaczenia tekstów biblijnych.

Zmarł 30 września 420 roku w Betlejem w sędziwym wieku, pozostawiając po sobie niedościgniony dorobek: komentarze do ksiąg prorockich, prace historyczne, bogatą korespondencję oraz bezcenny tekst łacińskiej Biblii. Rozważając to, czego patronem jest święty Hieronim, warto pamiętać, że staje się on bliski każdemu, kto spędza godziny nad słowem pisanym: tłumaczom, pisarzom, studentom i bibliotekarzom. Pokazuje, że rzetelne studia i dążenie do prawdy naukowej mogą stać się najpiękniejszą formą modlitwy i służby drugiemu człowiekowi.