Święty Mateusz Apostoł: Od Pogardzanego Celnika do Ewangelisty

Poborca podatkowy w Kafarnaum, czyli trudne początki

Urodzony jako Lewi, syn Alfeusza, pełnił on w Kafarnaum funkcję celnika – urzędnika państwowego pobierającego myto i podatki na rzecz znienawidzonych rzymskich okupantów oraz Heroda Antypasa. W oczach pobożnych Żydów faryzejskich tacy jak on, określani mianem publicani, byli uważani nie tylko za zdrajców narodu, ale i grzeszników wykluczonych z kultu świątynnego. Pieniądze, którymi obracali, uznawano za nieczyste, a każdy kontakt z nimi groził religijnym zbezczeszczeniem.

Choć z pewnością należał do ludzi niezwykle zamożnych i dobrze wykształconych – jako celnik musiał doskonale znać zarówno język aramejski, jak i grecki, potrafił pisać i swobodnie kalkulować – w swoim środowisku uchodził za społecznego wyrzutka. Nikt z szanowanych obywateli nie chciał utrzymywać z nim bliskich relacji, aż do dnia, gdy obok jego stołu celnego przeszedł Jezus Chrystus.

Piorunujące powołanie i uczta z grzesznikami

Scena, w której opisano o powołaniu świętego Mateusza Ewangelisty, stanowi jeden z najbardziej rewolucyjnych i poruszających fragmentów Nowego Testamentu. Jezus, idąc brzegiem Jeziora Galilejskiego, spojrzał na siedzącego w komorze celnej poborcę i wypowiedział jedynie: „Pójdź za Mną”. Mateusz, wbrew ludzkiej logice i pragmatyzmowi, po prostu wstał, zostawił swoje dokumenty, skarbiec i urzędniczą posadę, by rozpocząć życie wędrownego ucznia. Był to akt niezwykłego zaufania i głębokiej przemiany serca.

Zaraz po tym wydarzeniu urządzono w jego domu wielką ucztę pożegnalną, na którą zaproszono innych celników i ludzi z marginesu społecznego, co natychmiast wywołało zgorszenie ówczesnych elit religijnych. To właśnie wtedy Chrystus wypowiedział fundamentalne słowa: „Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają. Bo nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, ale grzeszników”. Mateusz na własnej skórze doświadczył miłosierdzia, które przywróciło mu ludzką godność i otworzyło bramy Królestwa Niebieskiego.

Dziedzictwo pierwszego tekstu, czyli słowo skierowane do pobratymców

Po Wniebowstąpieniu Pańskim i Zesłaniu Ducha Świętego dawny celnik rozpoczął gorliwą działalność ewangelizacyjną. Według prastarej tradycji Kościoła spędził wiele lat w Judei, głosząc naukę Chrystusa rodakom, zanim wyruszył z misją do innych narodów. To właśnie wtedy, z myślą o chrześcijanach wywodzących się z judaizmu, powstała Ewangelia według świętego Mateusza. Jej struktura jest misterna i dogłębnie przemyślana.

Mateusz, znając doskonale pisma proroków, skomponował swoje dzieło tak, by bez cienia wątpliwości dowieść, że Jezus z Nazaretu jest obiecanym Mesjaszem. W mistrzowski sposób uporządkował nauczanie Mistrza w pięć wielkich przemówień, co miało wyraźnie nawiązywać do Pięcioksięgu Mojżesza, czyniąc tym samym z Chrystusa Nowego Prawodawcę. Pod koniec swojego życia apostoł wyruszył na Wschód. Historycy wczesnego chrześcijaństwa, tacy jak Euzebiusz z Cezarei, wskazują, że ewangelizował Etiopię, Partię (tereny dzisiejszego Iranu) lub Syrię, gdzie ostatecznie poniósł śmierć męczeńską, prawdopodobnie przeszyty halabardą wprost przy ołtarzu.

Nad kim czuwa dawny poborca podatkowy?

Kiedy dzisiaj szukamy odpowiedzi na pytanie, czego patronem jest święty Mateusz, dostrzegamy niezwykłą i nieskończoną mądrość Kościoła, który patronaty przydziela na podstawie dawnych życiowych doświadczeń świętych. Dawny wyrzutek i bezwzględny poborca podatkowy jest od wieków niezastąpionym orędownikiem wszystkich pracowników sektora finansowego. Zwracają się do niego księgowi szukający precyzji w rachunkach, pracownicy skarbówki mierzący się z niechęcią petentów, a także bankowcy czy finansiści, prosząc o uczciwość i mądrość w zarządzaniu majątkiem. Relikwie tego niezwykłego apostoła od X wieku spoczywają we włoskim mieście Salerno, którego mieszkańcy po dziś dzień uważają go za swojego najpotężniejszego obrońcę.